CyberSecurity · 22-dars · 9-sinf (Network Defense Track)

Fan: Kiberxavfsizlik · Network Protocol Security Kohorta: 9-sinf Kiber-Muhandis Hafta: 5 (2-soat)

Tarmoq Xavfsizligi va Paket Tahlili

Har safar saytga kirganingizda yoki ilovani ochganingizda, ma'lumotlar kabel va havo to'lqinlari orqali minglab mayda paketlarga bo'linib oqadi. Agar trafik shifrlanmagan bo'lsa (HTTP), bitta Wi-Fi tarmog'idagi istalgan kishi sizning parollaringiz, xabarlaringiz va cookie-fayllaringizni ochiq ko'ra oladi. Bugungi darsda siz tarmoq paketlarining ichki anatomiyasini, Wireshark orqali jonli trafikni tahlil qilishni, Nmap bilan ochiq portlarni skanerlashni va TLS/HTTPS shifrlash qalqonini o'rganasiz.

Ochiq Wi-Fi xavfi

Kafedagi Ochiq Wi-Fi: Shifrlanmagan Trafik Nega O'g'irlanadi?

Man-in-the-Middle (MitM) Hujumi

Paketlarni tutib olish (Sniffing): Tarmoq kartasi 'promiscuous mode' rejimida havodagi barcha paketlarni yozib oladi.
ARP Spoofing: Xaker o'zini yo'riqnoma (router) sifatida ko'rsatib, barcha trafikni o'zi orqali o'tkazadi.
Ochiq matn (Plaintext): HTTP orqali yuborilgan har bir POST so'rovi (login, parol) ochiqcha ko'rinadi.

Real Tajriba: Wi-Fi Sniffing

Agar siz himoyalanmagan saytda parol tersangiz, Wireshark ishlatayotgan xaker ekranda soniyaning yuzdan bir ulushida quyidagilarni ko'radi:

POST /login HTTP/1.1 Host: bank-test.uz username=azamat&password=MeningMaxfiyParolim2026!

Hech qanday murakkab xakerlik kerak emas — parol shundoq ko'rinib turibdi!

Protokol mexanikasi

TCP Three-Way Handshake: Ulanish Qanday O'rnatiladi?

1. SYN (Synchronize)

Mijoz serverga: "Salom! Men ulanmoqchiman. Mening boshlang'ich ketma-ketlik raqamim (ISN): 1000".

SYN = 1 · Ulanish so'rovi

2. SYN-ACK

Server mijozga: "Salom! Qabul qildim (ACK 1001). Mening ham ketma-ketlik raqamim bor (ISN 5000)".

SYN = 1, ACK = 1 · Tasdiq

3. ACK (Acknowledge)

Mijoz serverga: "Ajoyib! Qabul qildim (ACK 5001). Ulanish o'rnatildi! Endi ma'lumot yuboramiz".

Kanal ochiq · ESTABLISHED

Paket mikroskopi

Wireshark Anatomiyasi: Paket Ichida Nimalar Yotadi?

Paketning 4 Ta Qatlami (Encapsulation)

Ethernet II (Frame): Manba va qabul qiluvchi MAC manzillari (masalan, 00:1A:2B:3C:4D:5E).
Internet Protocol (IPv4/IPv6): Qayerdan qayerga (IP manzil, masalan, 192.168.1.50 -> 93.184.216.34).
Transmission Control Protocol (TCP): Portlar (Port 54321 -> Port 443), Flaglar (SYN, ACK, FIN, RST).
Application Data (Payload): Haqiqiy yuklama (HTTP so'rov, JSON, TLS shifrlangan ma'lumot).

Wireshark Display Filtrlarining Oltin To'plami

# 1. Faqat HTTP POST so'rovlarini ko'rish (Login/parol tutilishi)
http.request.method == "POST"

# 2. DNS so'rovlarini filtrlash (Foydalanuvchi qaysi saytlarga kirgan)
dns && dns.flags.response == 0

# 3. Muayyan IP va Port bo'yicha trafik
ip.addr == 192.168.1.100 && tcp.port == 443

# 4. Buzilgan TCP ulanishlar (RST flag)
tcp.flags.reset == 1

Razvedka va Audit

Nmap: Ochiq Portlarni Qidirish va Xizmatlar Auditi

Portlarning 3 Xil Holati

Open (Ochiq): Serverda dastur (masalan Nginx) portni eshitmoqda. Ulanish mumkin.
Closed (Yopiq): Server javob qaytaradi (RST paketi), lekin hech qanday xizmat ishlamayapti.
Filtered (Filtrlangan): Firewall (UFW) paketni yo'lda tashlab yuboradi (DROP). Server javob bermaydi.

Eng Mashhur Nmap Buyruqlari

# 1. Tezkor SYN skanerlash (Yarim ochiq skan, yashirin)
sudo nmap -sS -p 1-1000 192.168.1.100

# 2. Ishlayotgan xizmatlar va versiyalarini aniqlash (-sV)
nmap -sV -p 80,443,2222 192.168.1.100

# 3. Operatsion tizimni aniqlash (-O)
sudo nmap -O 192.168.1.100

# 4. Zaifliklarni avtomatik qidiruvchi scriptlar (--script vuln)
nmap --script vuln -p 80,443 target.uz

Kriptografik himoya

TLS/HTTPS Qalqoni: Sniffingni Qanday Yo'q Qilamiz?

HTTP vs HTTPS Farqi Wiresharkda

HTTP: Barcha ma'lumotlar ochiq matnda. Paketni tutib olgan har kim to'liq kontentni ko'radi.
HTTPS (TLS 1.3): Butun dastur qatlami AES-GCM yoki ChaCha20 bilan shifrlanadi.
Wireshark ko'rinishi: Xaker faqat tushunarsiz tasodifiy baytlar (Application Data: 3a f1 c8...) ko'radi.

Serverda HTTPS & HSTS Majburiy Qilish

# Nginx Konfiguratsiyasi: HTTP ni darhol HTTPS ga yo'naltirish
server {
    listen 80;
    server_name target.uz;
    return 301 https://$host$request_uri;
}

# HSTS Qat'iy Sarlavhasi (Downgrade hujumlarni to'xtatadi)
add_header Strict-Transport-Security 
  "max-age=63072000; includeSubDomains; preload" always;

Jonli tahlil

Tarmoq Forensikasi: SYN Flood DoS Hujumini Aniqlash

SYN Flood DoS Mexanikasi

Hujumchi soxta (spoofed) IP manzillardan millionlab SYN paketlari yuboradi.
Server SYN-ACK javobini qaytaradi va mijoztan ACK kutib yarim ochiq holatda xotirada joy saqlaydi.
ACK hech qachon kelmaydi! Server xotirasi (backlog queue) to'lib, qonuniy foydalanuvchilarni rad etadi.

Tahlil va Himoya (SYN Cookies)

# 1. Serverda SYN_RECV holatidagi ulanishlarni hisoblash:
netstat -n -p tcp | grep SYN_RECV | wc -l

# 2. Linux yadrosida SYN Cookies ni yoqish (Xotirani to'ldirmaydi):
sudo sysctl -w net.ipv4.tcp_syncookies=1

# 3. SYN Flood ga qarshi UFW Rate Limit:
sudo ufw limit 2222/tcp
sudo ufw limit 443/tcp

Tarixiy kiber-hujum

Mehmonxona Wi-Fi Hujumi: Darkhotel Kiber-Guruhining Sirlari

Darkhotel Qanday Hujum Qilgan?

Xalqaro kiber-guruh elita mehmonxonalarining Wi-Fi tarmoqlariga kirib olgan. Mehmonxonada yashovchi yirik kompaniya rahbarlari Wi-Fi ga ulanganda, ularning trafigi ushlab olingan va soxta Adobe Flash / Windows Update yangilanishi orqali noutbuklariga troyan kiritilgan.

Asosiy Saboqlar

Ochiq Wi-Fi ga hech qachon ishonmang: Jamoat joylaridagi har qanday tarmoq potensial buzilgan deb qaralishi shart.
Doimiy VPN / WireGuard: Jamoat tarmog'ida barcha trafikni shifrlangan VPN tunnel orqali o'tkazish shart.
DNS over HTTPS (DoH): DNS so'rovlarini ham provayder yoki kafe egasi o'qiy olmasligi uchun shifrlash.

Mustaqil laboratoriya · 12 daqiqa

Amaliy Topshiriq: Tarmoq Paketlarini Tahlil Qilish va Nmap Skandi

Laboratoriya Bosqichlari

1. Wireshark da paket ushlash: Mahalliy tarmoq interfeysida paket tutishni boshlang.
2. HTTP vs HTTPS farqini ko'rish: Shifrlanmagan test sahifaga POST so'rov yuborib, parolni ochiq ko'ring.
3. Nmap skaneri: O'z lokal serveringizni yoki test IP-ni `nmap -sV -p 1-1000` bilan skanerlang.
4. Ochiq portlar ro'yxati: Topilgan barcha ochiq portlar va xizmatlarni jadvalga qayd eting.

O'lchanadigan Natija

Wiresharkda ushlangan HTTP POST paketi ichidagi parolni topib, ekranda ko'rsatish va Nmap skanerlash hisobotidagi 3 ta ochiq xizmatni to'liq tahlil qilish!

Inspeksiya

Laboratoriya Nazorat Cheklisti: 5 Ta Tekshiruv

1. Wireshark Filtr

`http.request.method == "POST"` filtri to'g'ri ishlatildimi?

2. Nmap -sV Natijasi

Port raqami, xizmat nomi va versiyasi aniqlandimi?

3. TCP Handshake

SYN, SYN-ACK va ACK paketlari ketma-ketligi topildimi?

10 ballik mezon

Darsni Baholash Mezonlari (10 Ball)

A'lo (9–10 Ball)

Wiresharkda paketlar tahlil qilingan va parol topilgan.
Nmap orqali ochiq portlar va versiyalar aniqlangan.
TCP Handshake qadamlari to'g'ri tushuntirilgan.
Varaqa 100% to'ldirilgan.

Yaxshi (7–8 Ball)

Wiresharkda paketlar ko'rilgan, lekin filtrda xatolik bor.
Nmap skaneri faqat oddiy rejimda ishlatilgan.
Varaqa 80% to'ldirilgan.

Qoniqarli (5–6 Ball)

Wireshark ishga tushirilgan, lekin tahlil qilinmagan.
Nmap natijasi tushunarsiz qolgan.
Varaqa qisman to'ldirilgan.

Uyga vazifa

Xulosa va Uy Vazifasi: Tarmoqni Qulflash

Dars Xulosasi

Tarmoqdagi har bir bayt o'z manziliga ochiq ketmasligi shart. Wireshark tarmoqning nima gaplashayotganini ko'rsatuvchi ko'z bo'lsa, TLS/HTTPS begona ko'zlardan himoyalovchi eng kuchli qalqondir.

Uy Vazifasi (10 Ball)

Tahlil: O'z uyingizdagi Wi-Fi routerga ulangan qurilmalarni `nmap -sn 192.168.1.0/24` bilan skanerlang.
Wireshark: HTTPS va HTTP saytlarga kirganda paketlar mazmunidagi farqni solishtirib yozing.
Varaqa: Ish varaqasidagi barcha savollarni to'liq yakunlang.

Введение 1 / 1 0–3